نظرات و پيشنهادات خود را برای ما بفرستيد

 باران شهاب در شب های 12 و 13 اوت پس از ساعت 22:30 به وقت

گرينويچ

عبورسياره زهره از برابر خورشید بعد از 122 سال
سه شنبه ۱۹ خرداد ۱۳۸۳ – ۸ ژوئن ۲۰۰۴

پنجم ژوئن روز جهانی محيط زيست

بی بی سی

 تعریف و عوامل زلزله

سراينده باش و فزاينده باش
شب و روز با رامش و خنده باش
فردوسى، شاعر نامدار ايرانى

نخستين واكسن چيني بيماري سارس در جهان آزمايش شد

 شهاب در شب های 12 و 13 اوت پس از ساعت 22:30 به وقت گرينويچ

کارشناسان پيشبينی می کنند که شهاب باران ساليانه برساووشی که در روز 12 اوت (21 مرداد) به اوج می رسد امسال تماشايی خواهد بود.
علاقه مندان پديده های آسمان شب می توانند اين شهاب باران را از محلی تاريک در شب های 12 و 13 اوت پس از ساعت 22:30 به وقت گرينويچ تماشا کنند، اما احتمال دارد بارش امسال با دو "رگبار" زودرس به ضيافتی ويژه بدل شود.
يکی از اين دو رگبار 11 اوت در ساعت 21:00 به وقت گرينويچ (يک و نيم صبح به وقت ايران) و ديگری درست پيش از سپيده دم در روز 12 اوت به وقت بريتانيا قابل مشاهده خواهد بود.
امسا برخلاف سال گذشته نور ماه مشاهده اين پديده را مختل نخواهد کرد.
شهاب ها خطوط نورانی در آسمان هستند که در اثر حرکت سريع ذرات سوزان غبار پس از برخورد به جو زمين شکل می گيرند.
بارش شهابی برساووشی در اثر گذر زمين از مسير گرد و غبار به جا مانده از يک دنباله دار به نام "سويف-تاتل سی 109" روی می دهد. اين دنباله دار هر 130 سال يک بار از ميان سيارات داخلی منظومه شمسی می گذرد که آخرين مورد آن در سال 1992 بود.
اين يکی از داغ ترين رويدادهای سالانه نجومی است و در جريان آن صدها شهاب در ساعت در آسمان شب زبانه می کشد.
نيل بن، مدير بخش شهاب در انجمن نجوم بريتانيا به بی بی سی گفت: "اگر چهارشنبه يا پنجشنبه (يا حتی جمعه) شب از شهر بيرون برويد و محلی تاريک پيدا کنيد می توانيد به طور متوسط انتظار دقيقه ای يک شهاب را داشته باشيد."
رويداد سال گذشته به دليل وجود ماه کامل در آسمان شب، که درخشندگی بارش شهابی را تحت الشعاع قرار داد، مختل شد.
آقای بن افزود: "متاسفانه اين پديده در شهر جلوه ای ندارد. تنها گزينه شهرنشين ها اين است که از شهر خارج شوند."
پديده آلودگی نوری که از پيامدهای منفی صنعتی شدن است طی يک صد سال گذشته به تدريج زيبايی های آسمان شب را از ساکنان شهرها و مناطق پرجمعيت ربوده است

عبورسياره زهره از برابر خورشید بعد از 122 سال
سه شنبه ۱۹ خرداد ۱۳۸۳ – ۸ ژوئن ۲۰۰۴
خبرگزاری دانشجويان ايران – تهران: امروز، نوزده خرداد ماه هزار و سيصد و هشتاد و سه برابر با هشت ژوئن دوهزار و چهار ميلادی پس از افزون بر يك قرن انتظار، زمينيان امكان يافتند عبور باشكوه قرص تاريك سياره زهره را از مقابل قرص درخشان خورشيد مشاهده كنند.
اين پديده كه در واقع نوعی خورشيد گرفتگی جزئی است، از پشت تلسكوپهای مخصوص، به صورت عبور يك نقطه تيره رنگ بر روی سطح خورشيد در مدت چند ساعت قابل رويت است. ايران يكی از بهترين مناطق جهان برای رصد اين پديده شناخته مي‌شود.
سانان آسيای شرقی و استراليا، تنها مراحل آغازين و ساكنان غرب اروپا و آمريكای شرقی تنها مراحل پايانی گذر را شاهد خواهند بود و بسياری از ساكنان نيمكره غربی زمين گذر را از دست مي‌دهند. اما تمام گذر در خاورميانه و ايران ديده مي‌شود.
اين پديده نادر نجومي، حدود ساعت نه و چهل و هشت دقيقه - به وقت تهران- آغاز شده و تا حدود ساعت پانزده و پنجاه و يک دقيقه ادامه دارد. با توجه به اهميت ويژه اين پديده نادر نجومي، مراكز و گروههای نجومی مختلف كشور از ماه‌ها قبل همايشها و برنامه‌های رصدی عمومی و تخصصی مختلفی را تدارك ديده‌اند كه برخی از آنها با حضور منجمان حرفه‌ای و آماتور خارجی كه به دليل شرايط نجومی و جوی مناسب ايران برای رصد اين پديده به ايران سفر كرده‌اند، برگزار مي‌شود.
پوريا ناظمي، پژوهشگر نجوم و عضو شاخه آماتوری انجمن نجوم ايران در گفت‌و‌گو با خبرنگار علمی خبرگزاری دانشجويان ايران(ايسنا)، درباره اين پديده و مراحل مختلف آن اظهار داشت:
در هنگام پديده گذر، سياره زهره به صورت لكه‌ای گرد و كاملا تيره سياه با چشم غير مسلح هم ديده مي‌شود و به دليل همين ويژگي‌ها، به سادگی از لكه‌های خورشيدی قابل تشخيص است.
وی خاطرنشان كرد: با اينكه گذر زهره چند ساعت طول مي‌كشد، اما در اين بين، چهار لحظه اهميت ويژه‌ای دارند؛ نخست، لحظه‌ای كه قرص سياره از بيرون با خورشيد مماس مي‌شود و به «تماس اول» موسوم است. از اين زمان گذر آغاز مي‌شود. حدود بيست دقيقه بعد كه قرص سياره از درون با خورشيد مماس می شود، «تماس دوم» ناميده می شود و بعد از آن طی چند ساعت سياره از مقابل خورشيد حركت مي‌كند تا زمانی كه به لبه ديگر خورشيد مي‌رسد (تماس سوم) و سرانجام سياره با خورشيد از بيرون مماس مي‌شود (تماس چهارم) و گذر به پايان مي‌رسد.
ناظمی افزود: تماس اول در ساعت نه و چهل و هشت دقيقه و بيست و هفت ثانيه، تماس دوم، ده و هفت دقيقه و چهل و پنج ثانيه، تماس سوم، پانزده و سی و دو دقيقه و چهل و چهار ثانيه و تماس چهارم، ساعت پانزده و پنجاه و يک دقيقه و پنجاه و شش ثانيه به وقت تهران رخ مي‌دهد. در ساعت دوازده و پنجاه دقيقه نيز زهره به كمترين فاصله با مركز قرص خورشيد مي‌رسد كه از لحاظ محاسبات نجومي، اين زمان نيز از اهميت ويژه‌ای برخوردار است.
عضو تحريريه ماهنامه «نجوم» خاطرنشان كرد: زهره به هنگام گذر در نزديكترين فاصله از زمين است كه در اين گذر به چهل و سه ميليون كيلومتر مي‌رسد (‌دويست و هشتاد و هشت هزارم واحد نجومي). در اين هنگام قرص زهره كه نيمه تاريك آن رو به ماست به بزرگترين اندازه ظاهری رسيده است كه در اين گذر پنجاه و هشت ثانيه قوس است (شانزده هزارم درجه). بدين ترتيب قرص زهره حدود يك سی ‌و‌ دوم قطر قرص خورشيد است كه دقيقا در حد توان تفكيك چشم غير مسلح انسان مي‌باشد.
ناظمی افزود: برای آنكه امتحان كنيد كه گذر را می‌توانيد با چشم غير مسلح ببنيد، آزمايش ساده‌ای را انجام دهيد؛ بدين ترتيب كه خالی سياه به قطر دو ميلی متر را روی يك كاغذ سفيد بكشيد و زير نور مناسب، آنرا در فاصله هفت متری از چشمانتان بگذاريد.
وی يكی از پديده‌های قابل توجه‌ای را كه در هنگام گذر زهره مشاهده مي‌شود، پديده «قطره سياه» عنوان كرد و گفت:‌سياره زهره لحظاتی قبل از تماس سوم به صورت جسمی كشيده و قطره‌ای شكل ديده مي‌شود. در سال‌های گذشته، طی رصد گذرهای عطارد و زهره، اثر قطره سياه مشكل بزرگی برای اخترشناسانی بوده كه مي‌خواستند زمان تماس‌ها را به دقت ثبت كنند و از طرف ديگر يافتن علت ايجاد اين پديده نيز موضوع جالبی برای اخترشناسان است.
ناظمی خاطر نشان كرد: درباره علت بروز اين پديده نظرات زيادی مطرح شده كه براساس آنها، آشفتگی لايه‌های جوی زمين، ابيراهی نور در ابزار رصدي، خطای ديد و آستيگماتيسم چشم، همه با هم تغيير شكل زهره بر اثر پراش نور را تشديد مي‌كنند و هنگام تماس‌های داخلي، زهره به جای كره به شكل يك تخم مرغ ديده مي‌شود.
وی افزود: يكی ديگر از پديده‌های جالب و ديدنی كه همراه با گذر زهره قابل مشاهده است، شكل گيری حلقه‌ای بسيار درخشان به دور زهره بين تماس‌های اول و دوم و سوم و چهارم است. اين پديده نيز كه اخترشناسان منشا آنرا عبور نور خورشيد از جو بسيار غليظ سياره زهره مي‌دانند، از نظر منجمان جذاب و با اهميت است.
عضو شاخه آماتوری انجمن نجوم ايران در ادامه با اشاره به اينكه به دليل شرايط خاص نجومی پديده گذر، اين پديده، طی سده‌های اخير به صورت زوجهايی با فاصله هشت سال از هم رخ داده‌اند كه فاصله هر زوج گذر با بعدی صد و پنج تا صد و بيست و دو سال بوده است، خاطرنشان كرد: آخرين گذر زهره در سال هزار و هشتصد و هشتاد و دو ميلادی رخ داده و امروز پس از صد و بيست و دو سال شاهد اين پديده خواهيم بود. گذر بعدی زهره در روز هفده خرداد ماه هزار و سيصد و نود و يک خواهد بود كه بهترين نقطه رصدی آن در اقيانوس آرام است و تنها مراحل پايانی آن، پس از طلوع خورشيد در ايران قابل مشاهده خواهد بود.
پس از آن در آذرماه سال هزار و چهار و صد و نود ويک و هزار و پانصد و چهار شمسی نيز اين پديده رخ خواهد داد كه اين گذرها نيز به طور كامل در ايران قابل مشاهده نخواهند بود.
بدين ترتيب، به گفته اين پژوهشگر نجوم، شرايط مناسبی كه امروز برای رصد گذر زهره وجود دارد تا حدود دويست و سی سال ديگر تكرار نخواهد شد

پنجم ژوئن روز جهانی محيط زيست
مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1972 يعنی 32 سال پيش اقدام به نامگذاری يک روز در سال به نام روز محيط زيست کرد.
گزارش اسماعيل مهاجر درباره معضل آلودگی درياها و به خصوص وضعيت خليج فارس و دريای خزر- برنامه جام جهان نما
سازمان ملل متحد در سال جاری شعار خود را "حفظ درياها از آلودگی" اعلام کرد و تامين آب های پاک را از اهداف خود قرار داد.
هفتاد درصد سطح کره زمين را درياها پوشانده است و زمانی مردم بر اين باور بودند که وسعت درياها اجازه می دهد آلودگی های ايجاد شده توسط انسان ها عملا توسط درياها پاکسای شود.
همچنين تصور می شد درياها منبعی بی پايان برای ماهيگيری و صيد ديگر جانداران هستند.
درياها بر خلاف خشکی ها که پديده مالکيت خصوصی قرن ها در آن جا افتاده، مناطق آزاد متعلق به همه تلقی می شدند.
اما امروزه که شهرهای ساحلی جهان ميليون ها نفر جمعيت دارند، بيش از 40 درصد از جمعيت زمين در کنار درياها زندگی می کنند و ميزان آلودگی هايی که وارد دريا می شود، به شدت افزايش يافته ديگر نمی توان درياها را مناطق آزاد دانست و آنها را آلوده به انواع سموم و فضولات کرد و انتظار داشت که وضع طبيعی حيات حفظ شود. ی
برنامه محيط زيست سازمان ملل در گزارشی اعلام کرده است 150 منطقه مرده در درياها و اقيانوس های جهان وجود دارد که در آنها به دليل آلودگی به نيتروژن ناشی از کودهای شيميايی و فضولات صنعتی، اکسيژن آب شديدا کاهش يافته و در نتيجه حيات در آن مناطق از بين رفته است.
دکتر دهزاد، کارشناس محيط زيست و استاد دانشگاه در ايران در اين باره می گويد: اين مناطق عمدتا مناطق کناره ای هستند که با خشکی ارتباطی نزديک دارند.
وی می گويد از آن بيم دارد که تعداد واقعی اين مناطق بسيار بيشتر از رقمی باشد که از سوی سازمان ملل اعلام شده است.
دکتر دهزاد منطقه عسلويه در جنوب ايران را از جمله اين مناطق مرده می داند که به لحاظ ارزش های دريايی و ساحلی منطقه ای بسيار با ارزش است که به دلايل اقتصادی به منطقه بهره برداری و استقرار صنايع پتروشيميايی تبديل شده است.
دکتر دهزاد می گويد موادی که در نتيجه فعاليت اين نوع صنايع به آب های دريا سرازير می شوند به طور مستقيم به حيات اين مناطق دريايی حمله می کنند و آنها را از بين می برند.
دکتر اسماعيل کهرم، کارشناس حيات وحش و محيط زيست و استاد دانشگاه در تهران نيز درباره آلودگی خليج فارس می گويد: در خليج فارس آلودگی نفتی آنچنان زياد است که تا حدی آلودگی شيميايی را تحت الشعاع قرار داده است.
دکتر کهرم می گويد ميزان جيوه ای که در ماهی های استخوانی، وجود دارد پنج برابر استانداردهای جهانی است.
وی می گويد آلودگی های فلزی تمام مضرات فلزات سنگين مانند مسموميت و کاهش هوش و کاهش وزن را به دنبال دارد.
اما اسماعيل کهرم بر فراوانی آلودگی های نفتی در خليج فارس تاکيد دارد و می افزايد دريای مازندران نيز از گزند آلودگی ها در امان نبوده است.
وی می گويد در دريای مازندران دو نوع آلودگی داريم: يکی آلودگی های ايجاد شده توسط کشورهای شمال اين دريا که از تکنولوژی های قديمی استفاده می کنند و شمال دريای مازندران را به مواد نفتی آلوده می کنند و دوم خود ما در ايران که مصرف کننده بزرگ سموم و کودهای شيميايی هستيم و سموم مختلف را وارد دريا می کنيم. آب، اين سموم و نفت را با هم مخلوط و ترکيبی سمی ايجاد می کند که حيات دريايی را مورد تهديد قرار می دهد.

تعریف و عوامل زلزله
گروه زمین شناسی
استقرار ايران زمين در ميان دو صفحه اروپا ـ آسيا و عربستان، تجربه زلزله‌های متعدد در طول تاريخ، وقوع ۱۳۰ زلزله شديد در نقاط لرزه‌خيز کشور در قرن بيستم، تلفات انسانی، خسارات اقتصادی – اجتماعی و آثار طولانی مدت آن، بيانگر لرزه‌خيزی، آسيب‌پذيری شديد و بالتبع خطرپذيری بالای کشور در برابر زلزله است.
زمین لرزه پدیده ای است که از رها شدن ناگهانی انرژی انباشته شده در پوسته یا گوشته بالایی زمین ایجاد می شود و در واقع بازتاب یک رویداد زمین‌شناختی است. مطالعه زمین لرزه ها موضوع شاخه ویژه ای از علوم زمین محسوب می شود ه به آن زلزله شناسی می گویند. در واقع در زلزله شناسی، موضوع اعمال نیرو بر سنگ‌ها، حرکت و تغییر شکل آنها و بطور کلی فیزیک سنگ مطرح می شود. بررسی لایه بندی و ترکیب سنگ‌ها همچنین نیاز به اطلاع از شیمی سنگ‌ها دارد، بنابراین مطالعه زمین لرزه‌ها همه شاخه‌های علوم زمین را که به ترتیب در باره خاصیت‌های زمین‌شناختی، فیزیکی و شیمیایی زمین بحث می کنند را در بر می گیرد.
لرزش‌های زمین را که برای انسان محسوس اند، مهلرزه (لرزه های بزرگ) و آنهایی را که تنها به کمک اسباب‌های لرزه نگاری می توان ثبت نمود کهلرزه( لرزه های کوچک) می نامند.
محلی در درون پوسته زمین که انرژی از آنجا رها می شود کانون زمین لرزه خوانده می شود. برای ساده تر شدن کار، فرض می کنند کانون زمین لرزه محدود به یک نقطه می شود که آن را مرکز درونی زمین لرزه می گویند. با چنین فرضی، نخستین تکانی از این نقطه آغاز و انرژی رها شده به صورت موج از آنجا در تمام جهت‌ها انتشار می‌یابد. گذار این موج‌ها به همه ذرات مسیر خود حرکت نوسانی تحمیل می کند. بنابراین زمین لرزه نشانه گذار این موج‌ها و انتقال انرژی است. تعداد دسته موج‌های زمین لرزه ها زیاد است. یک دسته به نام موج‌های پیکری مسیر خود را از درون یا پیکره زمین انتخاب می کنند و از کانون به ایستگاه زلزله نگاری می رسند این موج‌ها خود به دو گروه عمده تقسیم می‌شوند.
یک گروه به نام موج P یا موج اولیه که با سرعت زیاد اول می رسند و گروه دوم موج S یا موج ثانویه است که با سرعت حدود ۷/۱ برابر کمتر از موج P کمی دیرتر می رسد. دسته دیگر از موج‌ها به نام موج‌های سطحی مسیر خود را در امتداد سطح زمین انتخاب می کنند و از کانون به ایستگاه زلزله نگاری می‌رسند. این موج‌ها سرعتی کمتر از موج‌های پیکری دارند. نقطه‌ای بر روی سطح زمین که درست بالای مرکز درونی قرار گرفته است، رومرکز زمین لرزه نامیده می شود و انتظار این است که در اطراف این نقاط شدت تکان زمین بیشتر باشد. رومرکز مکانی است که وسایل ارتباط جمعی وقوع زمین لرزه‌ها گزارش می کنند. صفحه‌ای که بر روی آن شکستگی روی می‌دهد صفحه گسله خوانده می شود. اثر این صفحه بر روی سطح زمین رد گسله و یا گسله می نامیم.

منشاء زمين‌لرزه
زمين‌لرزه‌ها ممكن است به طور طبيعی پديد آيند و يا بر اثر رويدادهای ساخت بشر به وقوع بپيوندند. بر مبنای دلايل پيدايش، زمين‌لرزه‌ها را به دسته‌های متفاوت تقسيم بندی می‌نمايیم.
الف- زمين‌لرزه‌های ناشی از رويدادهای طبيعی مانند: زمين‌لرزه‌های زمين‌ ساختی، آتش فشانی (بر اثر بازشدن ناگهانی كانالهايی در پوسته زمين، حركات سرع ماگما)، فروريختی (فروريختن غارها و كانالهای زيرزمينی)، اقيانوسی (رهاشدن ناگهانی انرژی ذخيره‌ شده ‌ای از جمله سدها که در اثر برهم‌ كنش دريا چند صفحه‌ی پوسته ايجاد می‌شود).
ب- زمين‌لرزه‌های ناشی از رويدادهای ساخت بشر مانند: زمين‌لرزه‌های القايی (لرزه‌های ناشی از انفجار در معادن، تزريق آب يا سيا‌‌ل‌های ديگر به داخل زمين ...) و زمين‌لرزه‌های ناشی از رويدادهای كنترل شده (زمين‌لرزه‌های ناشی از انفجارهای نظامی و صنعتی، آمد و شد ماشین‌ها و وسایل نقلیه و يا فعاليتهای ساختمانی).

پيشلرزه Foreshock
اغلب پیش از لرزش اصلی، لرزه‌های كوچكتری، با فاصله‌ی چند روز يا چند هفته پيش از تكان اصلی در نزديكی آن روی می‌دهد. لازم به یادآوری است که پيش‌لرزه را همواره نمی‌توان مقدمه‌ی وقوع يك زلزله‌ی بزرگ قلمداد کرد، چرا که در مواردی بسیار لرزش‌های خفيفی مشاهده شده است كه تکان‌های شديدی به دنبال نداشته، پاره‌ای اوقات نيز يك زلزله مخرب خود پيش لرزه‌ی زلزله‌ی فوق‌العاده مخرب دیگری بوده كه به دنبال آن بوقوع پیوسته است.

پسلرزه After shock
پاره‌ای اوقات پس از تکان‌های اصلی، تعدادی لرزش خفيف متعادل كننده با منشاء نزديك به كانون اصلی لرزش روی می‌دهد كه پس‌لرزه خوانده می‌شود. سلسله پس‌لرزه‌ها امکان دارد چند روز، چند هفته و حتا گاهی سال‌ها ادامه يابد.

پوسته زمین
پوسته با ضخامت بين ۲۰ تا ۶۰ كيلومتر در قاره‌ها بين ۸ تا ۱۲ كيلومتر در اقيانوسها قشر نسبتاً نازكی را بر روی كره‌ی زمين تشكيل می‌دهد. اغلب فرض می‌كنيم كه پوسته از دو لايه‌ی افقی تقريبا‌‌ً هم ضخامت تشكيل شده است كه لايه‌ی بالايی، سنگ‌ها‌ی گرانيتی و لايه‌ی زيرين سنگ‌ها‌ی بازالتی را شامل می‌شود. مرز بين اين دو لايه توسط ناپيوستگی كنراد مشخص می‌شود.
در زير لايه‌ی بازالتی، گوشته‌ی نيمه جامد زمين قرار گرفته است. حد فاصل بين پوسته‌ و گوشته، در سال ۱۹۱۰ توسط موهورويچ شناخته شد. بدين جهت آن را انفصال موهورويچ يا به اختصار موهو می‌نامند.
در اين مرز سرعت امواج تراكمی از حدود ۶/۵ كيلومتر بر ثانيه به حدود ۸ كيلومتر بر ثانيه تغيير می‌نمايد كه دليل بر تفاوت نوع و ساختار مواد سازنده‌ی دو سوی اين مرز است. اين مرز احتمالاً مانند پوسته‌ جامد است چرا كه امواج S به راحتی از آن می‌گذرند.

ضخامت پوسته زمین
ضخامت پوسته‌ی زمین در نقاط مختلف تفاوت دارد، اما به طور كلی در زير رشته ‌كوه‌های قاره‌ای حداكثر مقدار خود را دارد. ضخامت پوسته در دشت‌ها و سپر‌های قاره‌ای كمتر است و در فلات قاره، از آن هم كمتر می‌شود. نازك‌ترين بخش پوسته را در اقيانوسها، مخصوصاً در نزدیكی محور پشته‌های اقيانوسی، می‌توان مشاهده كرد.

امواج لرزه‌ای

امواج لاو «LQ» و love waves

حركت زمين توسط موج لا، تقريباً شبيه موج «s » است، با اين تفاوت كه ذرات ماده به موازات سطح زمين و در جهت عمود بر انتشار موج حركت كرده و ذرات در صفحه حركت قائم ندارند. انتشار اين موج مانند تكانهايی است كه بر اثر حركت طناب به سمت چپ و راست ايجاد می‌شود. موجهای LQ قدری سريعتر از امواج LR حركت كرده و زودتر بر روی لرزه‌نگاشت ظاهر می‌شوند.

امواج «P» تراكمی
امواج تراكمی از همه‌ی محيطهايی كه توان تحمل فشار را دارند از جمله ازگازها، جامدات و مايعات عبور می‌كنند. موجهای تاركمی حدود ۱/۷ برابر نزديك‌تر از موجهای عرضی حركت می‌كنند. ذراتی كه تحت تأثير موج p قرار می‌گيرند در جهت انتشار موج به جلو يا عقب نوسان می‌كنند. درصورتی كه بخشی از يك فنر را جمع كرده و به طور ناگهانی رها كنيم، فشردگی تمام طو.ل فنر را طی خواهد كرد و تا به انتهای آن برسد. در اين مثال فنر در راستای حركت موج به ارتعاش درآمده است كه بسيار شبيه به نحوه‌ی انتشار امواج P است.

امواج ريلی « LR» و Rayleigh waves
اين امواج به نحو خاصی حركت می‌كنند، بدين ترتيب كه حركت ذرات در امتداد مدارهای دايره‌ای صورت می‌گيرد. درست مانند حركت امواج در سطح اقيانوس البته جهت حركت دايره‌ها برخلاف جهت حركت امواج اقيانوس است به عبارتی حركات ذرات سنگ، مداری بيضوی سپگرد را در صفحه‌ قائمی به طرف منشاء زمين‌لرزه طی می‌كنند.

امواج عرضی «S»
اين امواج تنها در محيطهايی كه می‌توانند در برابر تغيير شكل به شی مقاومت كنند، مانند محيطهای جامد، منتشر می‌گردند. مايعات و گازها در برابر اين تغيير شكل مقاومتی نشان نمی‌دهند بدين جهت امواج s را منتقل نمی‌كنند. درصورتی كه يك طناب را به ديواری متصل كرده و سر ديگر آن را در دست گرفته و به صورت قائم حركت دهيم، در طناب موجی ايجاد می‌شود كه اين همان حالتی است كه در مورد امواج s ديده نمی‌شود. طول طناب را طی كرده و به ديوار خواهد رسيد. جهت ارتعاش طناب عمود به جهت حركت موج ايجاد شده است.

موجهای لرزه‌ای
امواج زمين لرزه را با توجه به حركتشان در داخل يا سطح زمين به دو دسته «امواج داخلی يا پيكری» و «امواج سطحی» تقسيم می‌كنند.
امواج سطحی بيشترين انرژی ناشی از تكانهای كم عمق را دارا بوده و عامل اصلی خرابی‌های ناشی از زمين لرزه بخصوص در مناطق مسكونی می‌باشند. اين گروه از امواج پس از تداخل موجهای داخلی در امتداد حد فاصلها، شروع به ارتعاش می‌كرده و عمق نفوذ محدودی دارند،از اين‌رو همواره در نزديكی سطح‌های ناپيوستگی متمركز می‌شوند.بدين جهت در محيطهای همگن و محيطهای نامحلول موجهای سطحی نخواهيم داشت. اين امواج كه به نامهای موجهای محدود شده و يا موجهای هدايت شده نيز معروفند خود به گروههای مختلفی چون «امواج لاو» و «امواج ريلی» تفكيك می‌گردند.
امواج داخلی يا پيكری دسته ديگری از امواج لرزه‌‌ای هستند كه در درون زمين حركت كرده و در تمامی جهات منتشر می‌شوند و باسرعتی بيش از موجهای سطحی حركت می‌نمايند .امواج داخلی نيزبه دوگروه امواج طولی يا اوليه و امواج عرضی يا ثانويه قابل تقسيم هستند.
اين امواج توسط ويژگی‌هائی چون سرعت،دامنه،طول موج،دوره تناوب و فركانس از يكديگر تميز داده می‌شوند.

پیش‌بینی و پیش‌گیری زمین‌لرزه
گردآوری اطلاعات درمورد زمين لرزه های قديمی و زمين لرزه های ثبت شده يك ناحيه، يا متعلق به يك گسل فعال بااستفاده از روشهای ديرينه لرزه شناسی، و بررسی آماری آنها، فراوانی رخدادهای زمين لرزه‌ای با بزرگی خاص را به دست می‌دهد.

بررسی‌های آماری
اغلب زمين لرزه‌ها در امتداد گسل‌های فعال اتفاق می‌افتند. از اين رو شناسايی گسل‌های فعال و نقشه برداری از آنها «مناطق لرزه‌خيز» يابه عبارتی محلهای وقوع زمين لرزه‌های احتمالی را مشخص می‌كند. گردآوری اطلاعات در مورد زمين لرز‌ه‌های گذشته يك منطقه و پياده كردن آنها به روی نقشه،مناطق خطر را هرچه بهتر مشخص می‌سازد.
بررسی‌های آماری فراوانی رخداد زمين لرز‌ه‌ها در يك منطقه احتمال «دوره بازگشت» زمين لرزه با يك بزرگی مشخص را به دست می‌دهد. به همين دليل جداولی جهت بررسی زمين‌لرزه‌های ايران و جهان تنظيم گشته است.
به عنوان مثال، اگر دوره بازگشت زمين لرزه های ۷ ريشتری يك منطقه صد سال باشد، به اين معنی است كه در هر قرن يك زمين لرزه با بزرگی ۷ ريشتر ممكن است در منطقه اتفاق بی‌افتد. به اين ترتيب هرچه از زمان وقوع زمين لرزه مخرب قبلی منطقه بگذرد، احتمال وقوع زمين لرزه مخرب بعدی بيشتر می‌شود. از آغاز قرن هجدهم تا كنون بيش از سه ميليارد نفر جان خود را در زمين لرزه‌ها از دست داده‌اند.

بررسی آماری زمين لرزه‌های ايران
برخی از شهرهای بزرگ كشور ما در مجاورت گسل‌های فعال ساخته شده‌اند و متاسفانه هرچند مدت يك بار در بخشی از ايران زمين لرزه‌ای مخرب، خسارتهای جبران ناپذيری به بار می‌آورد. بررسی‌های اخيری كه در مورد لرزه‌خيزی و دوره‌های بازگشت زمين لرزه‌های ايران صورت گرفته، نتايج تكان دهنده‌ای را به همراه داشته است. به اين ترتيب كه شهرهايی مثل تهران، تبريز، نيشابور، قزوين، كاشان، مشهد، شيراز كه در مناطقی با خطر نسبی بالا واقع شده‌اند و زمين لرزه‌های ويران كننده‌ای در آنها به ثبت رسيده است، مدت مديدی است كه فعاليت لرزه‌ خيزی مهمی نداشته‌اند.
ـ بررسی‌های آماری، ذخيره بازگشت زمين لرزه‌های ويرانگر تهران را در حدود ۱۵۰ سال به دست می‌دهد. در شهر تهران بخش قابل توجهی از جمعيت كشور و اكثريت امكانات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سياسی متمركز شده است.
وقوع يك زمين لرزه به بزرگی زمين لرزه سال ۱۳۵۷ طبس در تهران ويرانی بسيار و زيانهای مالی و جانی فراوانی برجای خواهد گذاشت.

آب زيرزمينی
ظاهراً درست قبل از وقوع يك زمين لرزه، جريان چشمه ها و چاهها تغيير می‌كند.

افزايش تنش
هرچه به زمان وقوع گسيختگی و ايجاد زمين لرزه نزديكتر می شويم، ميزان تنش انباشته شده در سنگ های سطحی،مخصوصاً بخشهای نزديك به گسل فعال،بيشتر می‌شود.اين تغييرات را می‌توان توسط دستگاههايی به نام تنش سنج اندازه‌گيری كرد.


امواج راديويی
در چند مورد كه آنتنهای خاصی به اين منظور طراحی و نصب شده بود، پيش از وقوع زمين‌لرزه امواج راديويی غيرمعمول و غير قابل توضيحی را دريافت كرده‌اند.
برخی روشهای ديرينه لرزه‌شناسی جهت تعيين سن و شدت‌نسبی برخی از زمين لرزه های قديمی
يكی از مهمترين مراحل انجام بررسی‌های لرزه‌شناسی، تعيين سن رخدادهای زمينلرزه قديمی است، زيرا با داشتن سن‌های قابل اعتماد از بررسی‌ها، ارزيابی بهتر و مطلوبتری از خطر زمينلرزه در يك ناحيه داش